નાણાાંની મૂળભૂત સમજણ અને નાણાકીય સાવધાની

નાણાાંની મૂળભૂત સમજણ અને નાણાકીય સાવધાની
નમસ્તે મમત્રો! આપન ાં સ્વાગત છે અમારી નાણાકીય સાક્ષરતા સત્રમાાં. આજે આપણે નાણાાં મવશે મવગતવાર વાત કરીશ ાં. ખાસ કરીને, નાણાાં શ ાં છે, તે કેવી રીતે કાયય કરે છે, અને તે કેવી રીતે આપણા જીવનમાાં મહત્વન ાં છે. તો, ચાલો, શરૂ કરીએ!
નાણાાં શ ાં છે?
પ્રથમ, ચાલો આપણે સમજીએ કે નાણાાં શ ાં છે. સામાન્ય રીતે, જ્યારે આપણે ‘નાણાાં’ શબ્દ સાાંભળીએ છીએ, ત્યારે આપણે રોકડ, મસક્કા, અથવા તો નોટો મવશે મવચારીએ છીએ જે આપણે રોમજાંદા જીવનમાાં વાપરીએ છીએ. પરાંત , શ ાં તમે જાણો છો કે નાણાાં ફક્ત રોકડથી વધ છે?
નાણાાં એ માત્ર રોકડ અને મસક્કા જ નથી, પરાંત તે ડડમજટલ સ્વરૂપમાાં પણ હોઈ શકે છે, જેમ કે તમારા બેંક ખાતામાાંનો બેલેન્સ, ય મનફાઇડ પેમેન્ટ ઇન્ટરફેસ (UPI) વ્યવહારો, અને ક્રેડડટ કાડય. નાણાાંનો મ ખ્ય ઉ􀄍ેશ્ય એ છે કે તે ‘મવમનમયન ાં માધ્યમ’ છે, એટલે કે, તે એવી વસ્ત છે જેનો ઉપયોગ આપણે વસ્ત ઓ ખરીદવા કે સેવાઓ મેળવવા માટે કરીએ છીએ.
ઉદાહરણ તરીકે, માનો કે કોઈ મજૂરી કામ કરીને, આખો ડદવસ મહેનત કયાય બાદ તેમને મહેનતાણાં (દૈમનક વેતન) મળે છે. આ મહેનતાણાં નાણાાં છે, જેનો ઉપયોગ તમે તમારાં ઘર ચલાવવા, ખોરાક લાવવા, અને બાળકોના મશક્ષણ માટે કરો છો. નાણાાં તમને તમારા જીવનની જરૂરીયાતોને પૂણય કરવામાાં મદદ કરે છે.
નાણાાં કેવી રીતે મવકસ્યા?
ઘણા વર્ષો પહેલા, જ્યારે નાણાાંનો આમવષ્કાર થયો ન હતો, ત્યારે લોકો બાટયર મસસ્ટમનો ઉપયોગ કરતા હતા. બાટયરનો અથય એ છે કે, તમે તમારી પાસે હોય તે વસ્ત કોઈ અન્ય વ્યમક્ત પાસેની વસ્ત સાથે આપલે કરો. માનો કે તમારા પાસે દૂધ છે, અને તમારે મભાંડા(શાકભાજી) જોઈએ છે. તમે કોઈ એવા વ્યમક્તને શોધો છો જેના પાસે મભાંડા છે અને તેને દૂધની જરૂર છે.
પરાંત , આ પદ્દમત હાંમેશા સ સાંગત ન હતી. માનો કે તમારે તલના તેલની જરૂર છે, પણ તમારા પાડોશીને ફક્ત મભાંડા જોઈએ છે, ત્યારે આ આપલે શક્ય ન બને. આ સમસ્યા હલ કરવા માટે નાણાાંનો અમવષ્કાર થયો.
પ્રાચીન સમયમાાં, સોનાના ટ કડાઓ, કાાંસાના મસક્કા વગેરે નાણાાં તરીકે ઉપયોગમાાં લેવામાાં આવતા. આ મસક્કાઓના વજન અને દ્રવ્યમાન પ્રમાણે તેમન ાં મૂલ્ય નક્કી થત ાં. સમય સાથે, કાગળની નોટો અને ડડમજટલ નાણાાંનો ઉદય થયો.
નાણાાં ક્યાાંથી આવે છે?
ચાલો હવે સમજીએ કે આ કાગળની નોટો ક્યાાંથી આવે છે. ભારતીય ચલણી નોટો ભારતીય ડરઝવય બેંક (RBI) દ્વારા છાપવામાાં આવે છે. નોટોના મૂળ કાગળમાાં કાંઈ ખાસ મૂલ્ય નથી. તેની ડકાંમત તેના પર છાપેલી રકમથી નક્કી થાય છે, જેમ કે ₹100, ₹500 વગેરે.
પહેલા, નોટોની પાછળ સરકાર પાસે સોનાનો જથ્થો રાખવામાાં આવતો. તેથી, ₹100ની નોટ છાપવા માટે સરકાર
પાસે ₹100 જેટલો સોનાનો જથ્થો હોવો આવશ્યક હતો. પરાંત , 1970ના દાયકામાાં આ પ્રથા બાંધ થઈ ગઈ અને સરકાર સોનાના જથ્થા મવના નોટો છાપવા લાગી.
નાણાાંની ડકાંમત કેવી રીતે નક્કી થાય છે?
નાણાાંની ડકાંમત હવે ‘મોંઘવારી’ દ્વારા નક્કી થાય છે. મોંઘવારી એટલે ડકાંમતમાાં વધારો.
માનો કે બજારમાાં દૂધ, કઠોળ, અને શાકભાજીની ડકાંમતો વધી રહી છે, તો તેની સાથે નાણાાંની ખરીદી શમક્ત ઘટી જશે. એટલે કે, તમે અગાઉ જેટલાાં નાણાાંમાાં ખરીદી કરતા હતા, તેવા વધ નાણાાં હવે તમારે જરૂરીવસ્ત્રો માટે ખચયવા પડશે.
અહીંએ એક ઉદાહરણ છે. માનો કે તમે દરરોજ ₹50ના દૂધની થેલી ખરીદો છો. મોંઘવારી વધવાથી દૂધની ડકાંમત ₹60 થઈ ગઈ. આનો અથય એ થયો કે તમારી દૈમનક જરૂડરયાત પૂરી કરવા માટે હવે તમારે ₹10 વધ ખચયવા પડશે.
મોંઘવારી અને નાણાાંની ડકાંમત નક્કી કરવા માટે માાંગ અને પ રવઠાની ભ મમકા છે. જો બજારમાાં નાણાાંન ાં પ રવઠો વધારે હશે અને ખરીદીનાર ઓછા, તો નાણાાંની ડકાંમત ઘટશે. આ કારણોસર, કોઈ દેશ ફક્ત નોટો છાપીને ધમનક બની શકે નહીં.
નાણાાંની ઉપયોગીતા અને નાણાકીય સાવચેતી
નાણાાંનો સાચો ઉપયોગ એ છે કે તે તમારી જરૂડરયાતોને પ રા કરવા માટે ઉપયોગ.
બજેટ બનાવો: તમે કેટલા કમાઓ છો અને કેટલા ખચો છો તેની નોંધ રાખો. અમ ક રકમ બચત માટે અલગ મૂકો. આનાથી તમને અમનચ્છનીય ખચયથી બચી શકો છો અને આકમસ્મક જરૂડરયાતોમાાં મદદરૂપ થઈ શકો છો.
બચત અને રોકાણ: નાણાાં બચાવવા અને તેને સાચી જગ્યાએ રોકાણ કરવા પર ધ્યાન આપો. માનો તમે દર મડહને ₹500 બચાવો છો, તો તે બેંક ખાતામાાં મૂકો, એફડી કરો, સોનામાાં રોકો, પોસ્ટ ઓડફસમાાં અથવા કોઈ મ્ય ચ્ય અલ ફાંડમાાં રોકાણ કરો.
કરજમાાંથી બચો: કોઈને ઉધાર ન લેવ ાં એ સારી નાણાકીય આદત છે. ઉધાર નાણાાં પર વ્યાજ વધ લાગત ાં હોય છે, જેને ચૂકવવ ાં મ શ્કેલ થઈ શકે છે.
આ ઉપરાાંત, નાણાકીય મનણયયોમાાં સમગ્ર પડરવારને સામેલ કરો. માનો કે તમારે મોટા ખચય માટે કોઈ વસ્ત ખરીદવી છે, તો તે અાંગે પડરવાર સાથે ચચાય કરો. આથી નાણાકીય જવાબદારીનો ભાવ વધે છે.
ચાલો, હવે થોડ ાં યાદ કરી લઈએ:
નાણાાં એ કોઈ પણ વસ્ત છે જેનો ઉપયોગ આપણે વસ્ત ઓ કે સેવાઓ મેળવવા માટે કરીએ છીએ.
બાટયર પદ્દમત અન કૂળ ન હોવાથી નાણાાંનો અમવષ્કાર થયો.
નાણાાંની ડકાંમત મોંઘવારી અને પ રવઠા પર આધાડરત છે.
નાણાાંન ાં સાચ ાં ઉપયોગ નાણાકીય સાવચેતી અને સમજણમાાં છે.
નાણાકીય સાંવાડદતા સમગ્ર પડરવાર માટે લાભદાયી છે.
આજે એટલ ાં જ! આપણે આગળના ભાગ માાં મળીએ.