આજના ડિજિટલ યુગમાં જ્યારે નાણા વ્યવહાર ઝડપી અને સરળ બન્યા છે, ત્યારે નાણાકીય ઠગાઈઓ (Financial Frauds) પણ વધી રહી છે. રોજબરોજ ભારતીય નાગરિકો મોબાઇલ, ઇમેઇલ કે ફેક વેબસાઈટ્સ મારફતે ફ્રોડનો શિકાર બની રહ્યા છે. RBI, SEBI અને અન્ય નાણાકીય સંસ્થાઓ સતત ચેતવણી આપતી હોવા છતાં ઘણા લોકો છેતરપિંડીના જાળમાં ફસાઈ જાય છે.
ચાલો વિગતે જાણીએ ફાઇનાન્શિયલ ફ્રોડના પ્રકારો, તેના ઉદાહરણો અને બચાવના ઉપાયો વિશે:
ફાઇનાન્શિયલ ફ્રોડના મુખ્ય પ્રકારો
- UPI અને OTP ફ્રોડ:
ઠગ તમારા પાસેથી OTP, PIN કે UPI ID મેળવીને તમારા ખાતાથી નાણાં ખસેડી લે છે. ફેક કોલર પોતાને બેંક અધિકારી તરીકે ઓળખાવે છે. - KYC અપડેટ ફ્રોડ:
લોકોના ફોન પર મેસેજ કે લિંક આવે છે – “તમારું KYC અપડેટ નથી, તાત્કાલિક કરો, નહિ તો ખાતું બંધ થશે.” આ લિંક પર ક્લિક કરતાં malware ઇન્સ્ટોલ થાય છે અને એકાઉન્ટની માહિતી લીક થાય છે. - લોન અને રોકાણ ઘોટાળા:
ઘણા ફેક એપ્લિકેશન્સ ઓછી વ્યાજદરે લોન આપવાનું વચન આપે છે અને આગળથી ડોક્યુમેન્ટ કે રૂપિયા વસૂલી લે છે – પછી લોન મળે જ નહીં. ત્યાંજ કેટલાક ફેક કંપનીઓ બાંયધરી કરે છે કે “ઘરબેઠા 10% રિટર્ન મળશે”, અને લોકોએ રોકેલા રૂપિયા લઈને ભાગી જાય છે. - ક્રેડિટ કાર્ડ ફ્રોડ:
ઓનલાઈન ખરીદી દરમિયાન કાર્ડની વિગતો લીક થવાથી ઠગ કમ્પ્રોમાઈઝ્ડ ટ્રાન્ઝેક્શન કરે છે. ક્યારેક ATM સ્કિમિંગ પણ થાય છે. - ઇનશ્યોરન્સ અને ઈમેલ સ્કેમ્સ:
લોકોના ઈમેલમાં “તમે લોટરી જીતી”, “પોલિસી મેચ્યોર થઈ” જેવા મેસેજ આવે છે અને પછી એ પૈસા મેળવવા લોકો પાસેથી “પ્રોસેસિંગ ફી” વસૂલવામાં આવે છે.
ફ્રોડના ઉદાહરણો (ભારતીય સંદર્ભમાં):
- Yes Bank KYC Scam: ઘણા ગ્રાહકોને KYC અપડેશનના નામે લિંક મોકલાઈ અને તેમની એકાઉન્ટની માહિતી લિક કરીને પૈસા ઉપાડી લીધા.
- Instant Loan App Fraud (2021): દેશભરના હજારો લોકોએ ફેક એપ્સ પરથી લોન લીધી, પછી તેમને હેરાન-પરેશાન કરાયા અને અંગત ફોટા વાયરલ કરવાની ધમકી આપી.
- Jamtara Case (Netflix પર પણ છે): ઝારખંડના ગામમાંથી યુવાનોએ આખા દેશના લોકોની બેંક વિગતો મેળવી ઠગાઈ કરી.
ફ્રોડ થવાનું મુખ્ય કારણ:
- નાણાકીય જાગૃતિનો અભાવ
- લોકોને ડર કે લાલચ દેખાડીને વ્યક્તિગત માહિતી મેળવવી
- ફેક વેબસાઈટ/એપનું વપરાશ
- બેંકિંગ નિયમો વિશે અજ્ઞાનતા
- સોશિયલ મીડિયા પર વધુ માહિતી મૂકવી
ફ્રોડથી બચવા માટેના પગલાં:
- OTP, PIN, પાસવર્ડ કોઈને પણ ન આપો—even if they say they are from the bank.
- ફક્ત સત્તાવાર વેબસાઇટ અથવા એપ્લિકેશન જ ઉપયોગ કરો (Google Play Store / Apple Store પરથી).
- કોઈપણ પ્રકારના લાલચથી દૂર રહો – ‘ઘર બેઠા પૈસા કમાવા’ જેવા ઓફર્સના શિકાર ન બનો.
- તમારા મોબાઇલ/ઇમેઇલ/એપ્સમાં રેગ્યુલરપણે પાસવર્ડ બદલો.
- તાત્કાલિક અસર માટેcybercrime.gov.in અથવા 1930 નંબર પર ફરિયાદ કરો.
- Google પર સીધા કોઈ કસ્ટમર કેર નંબર શોધી કોલ ન કરો – એમાંથી ઘણાં ફેક હોય છે.
ફાઇનાન્શિયલ ફ્રોડ માત્ર પૈસાની ચોરી નહીં, પણ વિશ્વાસનો ભંગ છે. ભારત જેવા દેશમાં જ્યાં હજારો લોકો પહેલીવાર ડિજિટલ નાણાકીય વ્યવહારમાં જોડાઈ રહ્યા છે, ત્યાં આવા ફ્રોડ સામે જાગૃતિ સૌથી મોટું શસ્ત્ર છે.
જાગરૂક નાગરિક બનીએ, સલામત નાણાકીય જીવન જીવીએ.
